Ανοικτή Επιστολή στον Υφυπουργό Υγείας με θέμα: "Επιτακτική ανάγκη διαλόγου για την επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόληψη: Η αναγκαιότητα σεβασμού και αξιοποίησης της κεκτημένης εμπειρίας των Κέντρων Πρόληψης"
ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΤΩΝ
ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ
ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ
ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ
Αθήνα,
6/2/26
Θέμα: «Επιτακτική ανάγκη διαλόγου για την
επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόληψη: Η αναγκαιότητα σεβασμού και αξιοποίησης της
κεκτημένης εμπειρίας των Κέντρων Πρόληψης»
Αξιότιμε κύριε Υφυπουργέ,
με αφορμή τις πρόσφατες δηλώσεις σας κατά τη συνάντηση της Εθνικής
Οργανωτικής Διατομεακής Επιτροπής για το
πρόγραμμα CHAMPS του UNODC, το ΔΣ και η Επιστημονική Επιτροπή του Σωματείου
Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης επιθυμούν να καταθέσουν σε κάθε αρμόδιο θεσμικό
φορέα τις απαραίτητες επιστημονικές και λειτουργικές διευκρινίσεις, με γνώμονα
τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας και της επιστημονικής δεοντολογίας.
Το CHAMPS (Children Amplified Prevention Services) είναι μια πρωτοβουλία
του ΟΗΕ (UNODC) που εισάγει ένα δομημένο
και μακροπρόθεσμο πρότυπο μοντέλο πρόληψης (για 6 έτη) με επίκεντρο το παιδί, καλύπτοντας
όλα τα στάδια ανάπτυξης και τα περιβάλλοντα του παιδιού (οικογένεια, σχολείο,
κοινότητα και πολιτεία) και συμβάλλει στην ενίσχυση των προστατευτικών
παραγόντων και την πρόληψη πολλαπλών παραγόντων κινδύνου όπως η χρήση ουσιών, η
παραβατικότητα, η σχολική διαρροή, ο κοινωνικός αποκλεισμός και οι επιπτώσεις
στην ψυχική υγεία.
Παρά τον φιλόδοξο χαρακτήρα του προγράμματος, παρατηρείται μια αξιοσημείωτη
στρατηγικά παράλειψη: η απουσία συμμετοχής της ομάδας των εκπαιδευμένων στελεχών και trainers των Ευρωπαϊκών Προδιαγραφών (ΕΥΠΡΟ) των Κέντρων Πρόληψης, του ΕΠΙΨΥ-
ΕΚΤΕΠΝ και του ΙΕΠ, καθώς και η «εμβόλιμη» και αποσπασματική παρουσία του Κέντρου Πρόληψης Π.Ε. Αχαΐας
«ΚΑΛΛΙΠΟΛΙΣ» από τον αρχικό και περαιτέρω σχεδιασμό. Το Κ.Π. «ΚΑΛΛΙΠΟΛΙΣ»
διαθέτει πιστοποιημένη ευρωπαϊκή εμπειρία σε προγράμματα-πρότυπα (πχ Euro-Youth), γεγονός που το καθιστά στρατηγικό εταίρο ικανό να εγγυηθεί τη
βιωσιμότητα των δράσεων στην τοπική κοινωνία ή για όλη την Ελλάδα.
Η επιστήμη της πρόληψης διδάσκει ότι η αποτελεσματικότητα βασίζεται στο
μοντέλο της κοινοτικής ετοιμότητας. Θέτουμε, λοιπόν, το ερώτημα: Για
ποιο λόγο δεν επιλέχθηκε εξαρχής ως στρατηγικός εταίρος το Κέντρο Πρόληψης
«ΚΑΛΛΙΠΟΛΙΣ»; Η αποσπασματικότητα και η δημιουργία «παράλληλων συστημάτων»,
χωρίς τη συμμετοχή των έμπειρων στελεχών των Κέντρων Πρόληψης, υπονομεύει τη
δημόσια υγεία.
Ένα τόσο φιλόδοξο πρόγραμμα
θεωρούμε θα μπορούσε να συμπεριλάβει εξαρχής στον σχεδιασμό, ακόμα και πριν την
πιλοτική εφαρμογή, την εμπειρία των Κέντρων Πρόληψης, πολλά από τα οποία ήδη
εδώ και πολύ καιρό έχουν προχωρήσει σε ανάλογες δράσεις και έχουν αποκτήσει
πολύχρονη εμπειρία, η οποία έπρεπε να αξιοποιηθεί. Ενδεικτικά και μόνο αναφέρουμε : α)Δίκτυα
συντονισμού δράσεων πρόληψης και προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας ανά νομό
με άλλες ανάλογες υπηρεσίες υγείας, πρόνοιας, εκπαίδευσης , αλλά και μη κυβερνητικούς
φορείς που υποστηρίζουν τέτοιες δράσεις. β) Αξιοποίηση διαμορφωτών κοινής
γνώμης (keyopinionleaders) σε περιφερειακό επίπεδο, «ανθρώπων- κλειδιά», όπως
ονομάζονται στο χώρο της πρόληψης. γ) Αξιοποίησης και ανάλυση δεδομένων για τον
εντοπισμό τάσεων, με στόχο τον σχεδιασμό στοχευμένων παρεμβάσεων.
(https://www.unodc.org/res/prevention/champs_html/CHAMPS_Framework_Booklet_v3.pdf)
Κρίνουμε, λοιπόν, σκόπιμο, να
καλέσετε τα Κέντρα Πρόληψης που ήδη διαθέτουν εμπειρία να συμμετέχουν σε ομάδα
εργασίας που θα υποστηρίξει, έστω και τώρα, τον σχεδιασμό για την Ελλάδα. Στο
παρελθόν, ο επιστημονικός επόπτης ΟΚΑΝΑ αυτή την τακτική αξιοποιούσε όταν
επρόκειτο να προχωρήσει σε ένα καινούργιο βήμα.
Η δήλωση του προσωρινού πρόεδρου του ΕΟΠΑΕ, στην εφαρμογή «επιστημονικά
τεκμηριωμένων παρεμβάσεων» ως κάτι που εκκινεί τώρα, παραγνωρίζει μια
διαδρομή 30 ετών. Συνάμα, οι περαιτέρω
δηλώσεις του περί «νέας εποχής» και ενεργού συμμετοχής των παιδιών,
παραγνωρίζουν ότι τα Κέντρα Πρόληψης εφαρμόζουν αυτές τις αρχές εδώ και τρεις
δεκαετίες με διεθνείς διακρίσεις (πηγή: ΕΟΠΑΕ:
Το πρόγραμμα του ΟΗΕ CHAMPS ξεκινά στην Ελλάδα για μια νέα εποχή στην πρόληψη
των εξαρτήσεων και παραβατικότητας των νέων - iefimerida.gr).
Αντίθετα, η πρόχειρη και
αποσπασματική συγχώνευση δομών εντός του ΕΟΠΑΕ, φαίνεται να οδηγεί σε υπηρεσίες
πρόληψης, όπου οι αποδέκτες είναι παθητικοί, θυμίζοντας ξεπερασμένα μοντέλα.
Ενδεικτικά στις αναρτήσεις του ΕΟΠΑΕ, παρατηρούμε η πρόληψη να υλοποιείται μέσα
από ομιλίες με πληθώρα συμμετεχόντων, χωρίς να αξιοποιούνται μακροπρόθεσμες
παρεμβάσεις ή εμπειρία των Κέντρων Πρόληψης.
Και σε πλήρη διάσταση έρχεται το έργο των Κέντρων Πρόληψης, που λειτουργούν μεν σε
συνεργασία με τον ΕΟΠΑΕ και εφαρμόζουν επί πολλά έτη προγράμματα βασισμένα στα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Ποιότητας (EDPQS) και το Ευρωπαϊκό
Πρόγραμμα Κατάρτισης (EUPC), αλλά δεν
αναδεικνύεται το έργο τους από τον ίδιο τον ΕΟΠΑΕ. Είναι σαν να τα έχει
να λειτουργούν σε ένα παράλληλο σύμπαν, που προφανώς του προκαλεί δέος η
εμπειρία τους και η τεχνογνωσία τους! Και ακόμα ψάχνει τον τρόπο να τα
προσεγγίσει! Η εμπειρία από το πρόγραμμα CHAMPSαποδεικνύει,
ότι δεν γνωρίζει το «χρυσό» που κατέχει στα χέρια του και λειτουργεί σαν να
«ανακάλυψε τώρα την Αμερική». Το CHAMPS οφείλει να συμπληρώνει, και όχι να
επιχειρεί μια τεχνητή «επανεκκίνηση» που υποτιμά το έργο εκατοντάδων εξειδικευμένων
επιστημόνων και προγραμμάτων των Κέντρων Πρόληψης.
Επιπλέον, προκύπτουν ερωτήματα για το αν ο ΕΟΠΑΕ, μόλις ένα έτος μετά
την ψυχιατρική μεταρρύθμιση, μπορεί να συντονίσει το πρόγραμμα, δεδομένων των
στρατηγικών παραλείψεων στη διασφάλιση της ποιότητας. Η επιλογή της Αχαΐας
για πιλοτική εφαρμογή —μιας περιοχής με ήδη έντονη και αποτελεσματική δραστηριότητα
παρεμβάσεων πρόληψης 30 ετών—από το Κέντρο Πρόληψης «ΚΑΛΛΙΠΟΛΙΣ»-αντί
περιοχών χωρίς ανάλογες δομές (π.χ. Λασίθι), θα αλλοιώσει τα αποτελέσματα της
αξιολόγησης. Ποιο το νόημα να εφαρμόσεις πιλοτικό πρόγραμμα, όταν ήδη ο
πληθυσμός είναι εκπαιδευμένος στη συγκεκριμένη τοπική κοινότητα; Πώς θα
βοηθηθεί στη συνέχεια ο πληθυσμός που δεν έχει εφαρμοστεί ανάλογο πρόγραμμα,
όταν θα έχουν προκύψει οι προδιαγραφές από εκπαιδευμένο πληθυσμό στην πρόληψη;
Όλα αυτά επιλύονται σε έναν προσεκτικό στρατηγικό σχεδιασμό με εμπείρους
επιστήμονες από τα Κέντρα Πρόληψης, καθώς και με την πολυετή εμπειρία του ΕΠΙΨΥ-ΕΚΤΕΠΝ.
Η οποία θα μπορούσε να καθοδηγήσει στην επιλογή των δεικτών αξιολόγησης και των
περιοχών όπου κρίνεται σκόπιμο να υλοποιηθεί το πρόγραμμα στη χώρα μας. Μήπως,
τελικά, το εν λόγω πρόγραμμα δεν προσφέρει κάτι καινοτόμο, καθώς το αντικείμενό
του καλύπτεται ήδη από μια πληθώρα ευρωπαϊκών προγραμμάτων που
εφαρμόζουν και έχουν αξιολογηθεί για την εξαιρετική αποτελεσματικότητά τους από
τα Κέντρα Πρόληψης εδώ και 30 έτη;
(Ενδεικτικά ευρωπαϊκά προγράμματα: "Ξέρω τι Ζητάω",
"BoysandGirlsPlus").
Προκαλεί, επίσης εντύπωση, η παράλληλη συγκρότηση της Οργανωτικής Επιτροπής,
της Τεχνικής Ομάδας Υλοποίησης και η συμμετοχή πληθώρας φορέων για το CHAPMS,χωρίς προηγούμενη διαβούλευση. Απουσιάζουν από τη διαδικασία εμπειρογνώμονες
(ΚΠ, ΕΠΙΨΥ, ΙΕΠ) και κινδυνεύει να
οδηγήσει σε κωλυσιεργία και αλληλοεπικαλύψεις. Παράλληλα, η απουσία θεσμών
όπως η Επιστημονική Επιτροπή του ΕΟΠΑΕ από τον σχεδιασμό προκαλεί έντονο
προβληματισμό. Κατάσταση κινδύνου, που αναδεικνύει την ανάγκη για
την έναρξη ενός Εθνικού Διαλόγου, μετά
τη μεταρρύθμιση, για τη λειτουργία των Κέντρων Πρόληψης και εν γένει της ιδίας της Επιστήμης της
Πρόληψης που αντιπροσωπεύουν.
Επιπροσθέτως, το γεγονός ότι το πρόγραμμα επιβαρύνει τον προϋπολογισμό του ΕΟΠΑΕ, με τουλάχιστον μέχρι στιγμής 152.500,00 ευρώ από τον λογαριασμό του προϋπολογισμού εξόδων του Ε.Ο.Π.Α.Ε. οικονομικού έτους 2025, ενώ την ίδια στιγμή η Διοίκηση δίνει οδηγίες για περικοπές σε πάγια έξοδα (όπως η θέρμανση), γεννά εύλογα ερωτήματα. Η απουσία μιας ολοκληρωμένης μελέτης κόστους-οφέλους και η προτεραιοποίηση νέων δαπανών εις βάρος της βιωσιμότητας των υπαρχουσών δομών, αποτελεί σοβαρό θεσμικό και λειτουργικό ατόπημα.(πηγή: Ανάρτηση Πράξεων στο Διαδίκτυο | Πρόγραμμα Δι@ύγεια - Προβολή Πράξης).
-Θα θέλαμε επίσης να μας δώσετε διευκρινήσεις σε κοινή συνάντηση με τον αρμόδιο εκπρόσωπο του Υπουργείου Εσωτερικών για τα Κέντρα Πρόληψης, σχετικά με τις δηλώσεις σας: «πως ακόμη δεν έχει ληφθεί απόφαση, γιατί τα Κέντρα Πρόληψης αφορούν και το Υπουργείο Εσωτερικών, που συμβάλλει κατά το ήμισυ στη χρηματοδότηση». Επιπλέον, δηλώσατε, πως «βγαίνουν συνεχώς προκηρύξεις για να ενταχθούν οι εργαζόμενοι τους στον ΕΟΠΑΕ, σε κάποια θέση στον τόπο κατοικίας τους» και πως το Υπουργείο Υγείας τους ενθαρρύνει προς αυτήν την κατεύθυνση(πηγή: Ο «χάρτης» της απεξάρτησης αλλάζει: Συγχώνευση προγραμμάτων, μετακινήσεις εργαζομένων και ανησυχίες για την «επόμενη μέρα»).
-Έχετε κάποια
πληροφορία για τα Κέντρα Πρόληψης και τη συνέχισή τους μετά το 2027; Μας
παροτρύνετε να αφήσουμε αυτή τη στιγμή τα Κέντρα ακέφαλα και να πάμε στον ΕΟΠΑΕ
για να ασκήσουμε πρόληψη ως «νεοσσοί»; Διότι αυτή τη στιγμή εφαρμόζεται από τον
ΕΟΠΑΕ, όπως την υλοποιούσαμε εμείς πριν 30 έτη.
-Και αναμφίβολα,
για να μην παρερμηνεύουμε τα γεγονότα δεν υπάρχουν προκηρύξεις στους τόπους
κατοικίας των εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης. Εάν έχετε να τις αναρτήσετε
δημοσία.
-Η διατύπωση σας κ. Υφυπουργέ για τη σημασία της «θεσμικής και
ενιαίας πρόληψης»(πηγή: ΕΟΠΑΕ:
Το πρόγραμμα του ΟΗΕ CHAMPS ξεκινά στην Ελλάδα για μια νέα εποχή στην πρόληψη
των εξαρτήσεων και παραβατικότητας των νέων - iefimerida.gr) ενισχύει την ανάγκη για διάλογο, με επίκεντρο τα εξής ερωτήματα που
χρειάζονται άμεσες απαντήσεις:
- Πόσες
ταχύτητες πρόληψης θα υπάρξουν τελικά;
- Πώς θα
αξιοποιηθεί το έμπειρο προσωπικό των ΚΠ που έχει εκπαιδευτεί σε ευρωπαϊκά
πρωτόκολλα;
- Πώς
προβλέπεται να αξιοποιηθεί η τεχνογνωσία των Κέντρων Πρόληψης στο
πρόγραμμα CHAMPS, δεδομένου ότι η πιλοτική του εφαρμογή ορίζεται σε εξαετή
ορίζοντα, ενώ ο σχεδιασμός και η Προγραμματική Σύμβαση των Κέντρων
Πρόληψης εκπνέουν το 2027;
- Πώς θα
διασφαλιστεί ότι οι πόροι δεν θα ξοδεύονται αποσπασματικά;
Το ΔΣ και η Επιστημονική Επιτροπή των εργαζομένων τονίζουν ότι η τεκμηριωμένη πρόληψη αποτελεί το DNA
των Κέντρων Πρόληψης. Κάθε νέα πρωτοβουλία οφείλει να χτίζει πάνω στην
υπάρχουσα τεχνογνωσία και όχι να την αποκρύπτει, παραχαράσσοντας την
επιστημονική δεοντολογία και ιστορία.
Το ΔΣ και η Επιστημονική Επιτροπή του Σωματείου Εργαζομένων των Κέντρων
Πρόληψης στην Ελλάδα, εκφράζουν τον έντονο προβληματισμό τους για τα στρατηγικά
ατοπήματα στην Αχαΐα και παραμένουν στη διάθεσή σας για μια ουσιαστική επιστημονική
συζήτηση με στόχο την πραγματική προάσπιση της Ψυχικής Υγείας και του Πεδίου
της Πρόληψης των Εξαρτήσεων και την
Προαγωγή της Ψυχοκοινωνικής Υγείας στη χώρα μας.
Με εκτίμηση,
Το Διοικητικό
συμβούλιο και η Επιστημονική επιτροπή του Σωματείου των εργαζομένων στα Κέντρα
Πρόληψης.
Σχόλια